Listopadowy poranek. Odsłaniasz roletę, na dolnej krawędzi nowej szyby stoi woda, w rogu pokoju ciemnieje plama. Okna nie są wadliwe. Są po prostu szczelne i odcięły dopływ powietrza, który dawały stare: od 0,5 do 1 wymiany na godzinę. Brakuje im nawiewnika albo wentylacji mechanicznej.
Skąd woda na nowej szybie?
Starych drewnianych okien nikt nie nazwałby szczelnymi. Przez szpary między ramą a skrzydłem powietrze z zewnątrz wchodziło do środka bez przerwy, w dzień i w nocy. Nikt tego nie projektował, ale w wielu domach była to jedyna wentylacja, jaka naprawdę działała.
Wilgoci w domu przybywa codziennie: przy gotowaniu, kąpieli, suszeniu prania, nawet przy zwykłym oddychaniu. Dawniej spora część tej pary uciekała razem z powietrzem przewiewającym przez okna. Po montażu szczelnych okien zostaje w pokojach i osiada tam, gdzie jest najzimniej, czyli na szybie i w narożnikach ścian zewnętrznych. Z wiecznie wilgotnego narożnika z czasem robi się czarna plama pleśni.
Ile powietrza wpuszczały stare okna
Naturalna infiltracja przez nieszczelne okna to od 0,5 do 1 wymiany powietrza na godzinę. W praktyce w ciągu godziny do pokoju wpadało od połowy do całej jego objętości świeżego powietrza. Bez urządzeń, bez prądu i bez żadnej kratki w ścianie.
Najmocniej widać to w starych domach z cegły. Taki budynek przez 80–100 lat działał jak naczynia połączone: nieszczelne okna przewietrzały wnętrza, a paroprzepuszczalne tynki pozwalały murowi oddawać wilgoć. Wymiana okien wyjmuje z tego układu jeden element i nie daje nic w zamian. Okna są nowe i dobre, ale dom stracił oddech.
Widziałem to wiele razy: ekipa okienna zrobiła swoje porządnie, a po pierwszej zimie właściciel dzwonił z pretensjami o pleśń. Winny nie był montaż, tylko brak pomysłu, którędy powietrze ma teraz wchodzić do środka.
Nawiewnik okienny to najprostsza poprawka
Nawiewnik to wąska, regulowana szczelina montowana zwykle w górnej części okna. Wpuszcza kontrolowaną porcję powietrza z zewnątrz, czyli robi celowo to, co stare okna robiły przypadkiem. Powietrze wchodzi wysoko, pod sufitem, więc miesza się z ciepłym, zanim dotrze do domowników, i nie ciągnie po nogach.
Często da się go dołożyć do okien już zamontowanych, bez ich wymiany. Zanim zamówisz montaż, sprawdź kilka rzeczy:
- Kratki wentylacyjne w kuchni, łazience i WC muszą być drożne. Nawiewnik wpuszcza powietrze, ale ktoś musi je wypuścić. Bez sprawnego wywiewu nic się nie zmieni.
- Kratki nie mogą być zasłonięte szafką, meblami ani zaklejone na zimę, bo w domu robi się chłodniej.
- Nawiewnik zostaje otwarty także w mrozy. Zamknięty przez całą zimę daje dokładnie ten sam efekt co jego brak.
- Nawiewnik trafia do każdego pokoju, w którym pojawia się para, a nie tylko do jednego.
Prosty test: przy otwartym nawiewniku przyłóż kartkę papieru do kratki w łazience. Jeśli kartka przylega do kratki, ciąg działa i powietrze ma którędy uciekać.
Kiedy lepsza będzie wentylacja mechaniczna?
Nawiewnik współpracuje z wentylacją grawitacyjną, a ta w starym domu bywa kapryśna. Kanały bywają zarośnięte, zamurowane przy dawnych przeróbkach albo w części pokoi w ogóle ich nie ma. Wtedy pewniejsza jest wentylacja mechaniczna, w której ruch powietrza wymusza wentylator. Wersja z odzyskiem ciepła, czyli rekuperacja, ogrzewa świeże powietrze ciepłem tego, które wychodzi z domu.
Wentylację mechaniczną rozważ też wtedy, gdy wymiana okien jest tylko częścią większego remontu: nowej elewacji, ocieplenia, posadzek. Każda z tych prac uszczelnia dom z innej strony, a razem potrafią zamknąć wilgoć w środku. Zamiast kilku osobnych ekip lepiej zamówić jeden spójny projekt, który obejmie okna, ściany i wentylację naraz. Taki projekt kosztuje 1500–3000 zł, czyli niewiele w porównaniu z osuszaniem zawilgoconych ścian i skuwaniem spleśniałych tynków.