Porównujesz dwie centrale rekuperacyjne i coś się nie zgadza. Model z wymiennikiem przeciwprądowym ma w karcie 95% sprawności, a droższy, entalpiczny, tylko około 85%. To nie błąd. Membrana w droższym urządzeniu oddaje do nawiewu nie tylko ciepło, ale też parę wodną, a tej norma pomiarowa nie uwzględnia. Zimą w domu jest przez to mniej sucho.
Co właściwie mierzy te 95%?
Klientom, którzy pytają mnie o ten paradoks, tłumaczę to tak: liczba w karcie dotyczy wyłącznie ciepła, które widać na termometrze. Fachowo nazywa się je ciepłem jawnym. Zwykły wymiennik, przeciwprądowy albo krzyżowy, odzyskuje tylko je. Para wodna z powietrza wywiewanego leci na zewnątrz i zabiera ze sobą swoją porcję energii.
Tę drugą porcję nazywa się ciepłem utajonym. Razem z jawnym tworzy entalpię, czyli całą energię niesioną przez powietrze. Wymiennik entalpiczny łapie obie części, ale główny wskaźnik w karcie liczy tylko pierwszą. Na papierze wychodzi więc słabiej, choć po doliczeniu energii utajonej całkowity bilans bywa korzystniejszy.
Membrana zamiast metalowych lameli
W środku zamiast standardowych metalowych lameli pracuje membrana. Spotyka się dwa rodzaje: celulozową, którą producent impregnuje solą przyciągającą parę wodną, oraz polimerową, wykonaną np. z trioctanu celulozy. Wersja polimerowa wyraźnie lepiej znosi pleśń i grzyby. Producenci dokładają do tego zabezpieczenie biostatyczne, bo membrana cały czas pracuje w wilgoci.
Wilgoć przechodzi przez nią zwykłą dyfuzją, czyli wędruje tam, gdzie pary jest mniej. W styczniu zużyte powietrze z łazienek i kuchni niesie sporo wilgoci, a to zasysane z mroźnego dworu jest prawie suche. Dzięki tej różnicy część wilgoci zawraca do nawiewu, zamiast uciec wyrzutnią. Najczęściej membranę spotkasz w wymienniku przeciwprądowym, bo tam strumienie dłużej stykają się z przegrodą. Wersje krzyżowe radzą sobie słabiej.
Latem działa to w drugą stronę: membrana ogranicza wilgoć wpychaną do klimatyzowanego wnętrza. Efekt jest najwyraźniejszy, gdy na dworze jest o 20-30 punktów procentowych wilgotniej niż w środku.
Czy razem z wilgocią wrócą zapachy z kuchni?
W dobrze zaprojektowanej konstrukcji nie. Odstępy w membranie przepuszczają parę wodną, ale zatrzymują większe cząsteczki: zapachy, zanieczyszczenia, bakterie i wirusy. Powietrze świeże i zużyte nie mieszają się ze sobą, choć wilgoć przechodzi między nimi przez przegrodę. Według producentów membrana zatrzymuje blisko 99% zanieczyszczeń, więc taka centrala nadaje się również tam, gdzie mieszka alergik albo niemowlę.
Materiał chłonący wilgoć teoretycznie może przenieść śladowe ilości lotnych związków organicznych. W zwykłym domu nie ma to praktycznego znaczenia, bo o tym, czym oddychasz, decyduje przede wszystkim sprawna wentylacja i dobre filtry.
Konserwacja nie odbiega mocno od zwykłego wymiennika. Membranę płucze się pod bieżącą wodą przy corocznym przeglądzie, delikatnie i bez szorowania. Przy regularnych przeglądach producenci deklarują jej 10-15 lat, czyli mniej więcej tyle, ile służy cała centrala.
Kiedy dopłata ma sens
Realna wada jest jedna: pieniądze. Za membranę płaci się sporo więcej niż za zwykły wkład przeciwprądowy tej samej klasy, a to od razu podbija cenę całego rekuperatora. Niższa sprawność z karty katalogowej to wada bardziej papierowa niż praktyczna.
Przy decyzji patrzę na trzy rzeczy: klimat, konstrukcję domu i to, jak domownicy znoszą suche powietrze. Jeśli zimy są mroźne, a zwykła rekuperacja wyraźnie przesusza wnętrze, membrana to jeden z bardziej wymiernych wydatków na codzienny komfort. Gdy wilgotność w domu i tak trzyma się w rozsądnych granicach, korzyść będzie mniejsza.
Za membraną przemawia jeszcze odporność na zamarzanie. Skoro nawiew niesie więcej wilgoci, ochrona przed oblodzeniem wymiennika startuje później niż w zwykłej centrali. Grzałka wstępna pracuje przez to krócej, a przy bardzo ostrych zimach oszczędność na jej prądzie sięga nawet 10-15%. Bypass letni i reszta automatyki działają tak samo jak w zwykłej centrali, a niektóre modele mają dodatkowo czujniki wilgotności.
